خیلی عالی است خداوند توفیق دهد
در مقالات جوملا سه شنبه, 08 دسامبر 2015 12:32
:o;):p:o:):D:o:(;):(:p:o:D:):):D:o:o:p:(:(;);):(:(:p:o:D:):D:D:o:o:p:p:(:(;););):(:(:p:o:D:D:D:D:D:)...
در مقالات جوملا سه شنبه, 16 دسامبر 2014 07:57
سلام دوست عزیز از عکسهای زیبایت خوشم آمد لطفا اگر از فل...
در مقالات جوملا پنج شنبه, 03 جولای 2014 18:18
محمدعلی{سخایی} posted a comment in تصاویر 1
بسیارعالی است خوشم امد
در مقالات جوملا پنج شنبه, 27 مارس 2014 19:50
فعالیت های خوبی داشته اید امید واریم در آینده کار ها و ف
در مقالات جوملا سه شنبه, 17 سبتامبر 2013 18:45
السلام علیک یا ابا عبدالله الحسین (ع). کربلا آرزوی ماست خدایا برسان.
به حول و قوه پرودگار و توجه خاص جضرت ولی عصر (عجج) مسجد جامعع، حوزه علمیه و مرکز فرهنگی تحقیقاتی سرور کائنات (ص) واقع در غرب کابل جاده شهید مزاری-سرگ بیست متره -شهرک عرفانی به بار نشسته و به تاریخ 1396/9/15 مراسم افتتاحیه آن برگزار گردیده و هم اکنون تعداد 200 نفر متعلم و 10 نفر استاد در آن مشغول تعلیم و تعلم است.
بیرق پر افتخار کشور جمهوری اسلامی افغانستان
مسجد و مدرسۀ علمیه محمدیه (ص) واقع در غزنی قلعۀ امیر محمد



راهکارهای همزیستی مسالمت آمیز
 در فقه اسلام

 میرزاحسین



چکیده.
کاربست اصل همزیستی مسالمت آمیزدر زندگی جامعه انسانی،به ویزه در جوامع چند فرهنگی، ازحیاتی ترین وبنیادی ترین ضروریات تداوم زندگی  به حساب میاید. از آنجا که فقه اسلامی را فقیهان، قانون زندگی، به حساب آورده اند.این مقاله در صدد پاسخ دهی به این سوال است که: در فقه اسلامی چه راهکار های در خصوص همزیستی مسالمت آمیز، ارایه شده است؟ از خلال منابع دینی ومتون فقهی می توان راهکار های را در خصوص همزیستی مسالمت آمیز به دست آورد که مبتنی بر اصولی اساسی است.  عمده ترین این اصول را می توان در کرامت انسانی،  احترام متقابل،  تکیه بر  فرهنگ گفتگو، تعامل وپرهیزاز توهین، افترا ورعایت اصل عدالت جستجو کرد. تألیف قلوب، قبول صلح وآتش بس، ردّ ودایع، تنظیم بازار بر اساس روابط انسانی، پابندی به پیمان ها ومعاهدات؛ رعایت اصل عدالت واحترام متقابل اساسی ترین راهکار های   است که در فقه اسلامی در ین باب مورد توجه فقیهان قرار گرفته است.  همزیستی مسالت آمیز را، با نگاه به آموزه های دینی، در سه سطح می توان مورد بررسی قرار داد: جامعه بشری، پیروان ادیان توحیدی وجامعه اسلامی. درسطح جامعه انسانی، عمدتا عدم تعرض ، یاری تعاون وپایبندی به اصل عدالت توصیه گردیده است. در خصوص همزیستی با پیروان ادیان توحیدی علاوه برمؤلفه های پیش گفته؛  گفتگو، اتحاد حول محورهای سه گانۀ خداپرستی، نفی رژیم های طاغوتی، وعبادت معبود راستین؛ پیشنهاد گردیده است. سرانجام، درگام سوم، وحدت،اخوت وبرادری دینی را به عنوان دلپذیر ترین آموزۀ قرآنی توصیه نموده است.کاربست راهکار ها ی ارایه شده می تواند تأمین کنندۀ همزیستی مسالت آمیز در تمامی سطوح باشد.
واژگان کلیدی: همزیستی مسالت آمیز، راهکار، فقه اسلامی، اخوت دینی،کرامت انسانی.




بیان مسأله
یکی از اصلی ترین دغدغه های انسان های آزاد اندیش در طول قرون واعصار، زندگی مسالمت آمیزجامعۀ انسانی  بوده است. زندگی بدون جنگ، خون ریزی، تعدی،تضاد وتعارض؛ همراه با صلح وسازش، آرمانی دست نیافتنی همیشگی همۀجوامع انسانی موجود بر روی این کره خاکی درهر عصر وزمانی بوده است. دانشمندان، در عرصه های مختلف، همواره کوشیده اند تابا ارایۀ نظریه‌هایی جامعه انسانی را ازاین مخمصه نجات دهند.فیلسوفان، دانشمندان علم سیاست، جامعه شناسی ساسی، محیط زیست و... کوشیده اند تا با ارایه نظریه های نقطۀ پایانی بر این دغدغه همیشگی انسانها بگذارد. ولی آنچه که مسلم است این است که همگی در این تلاش ناکام مانده وجامعۀ بشری تاکنون به این آرمان دست نیافته است نه تنها چنان شد که آرزوی آن را، دانشمندان در سر می پروراند بلکه جامعه انسانی، امروزه از هر زمانی دیگری در معرض بشترین تهدیدها،  قرار دارد. چه اینکه وجود بیشترین سلاح های هسته ای تهدیدی است که قدرت آن را دارد تا تمام بشریت را یکجا نابود سازد. بنابراین؛ این که گفته شده است سالهای پس از (1945)را باید عصری پس از جنگ نامید سخنی کاملا عاری از واقعیت است. چه اینکه آنتی گیدنز (1989: 344) سیری کشته شده گان در جنگ را درقرن های 18، 19،و20مقایسه نموده می گوید در قرن هجدهم چهار ملیون وچهار صد هزار نفر و در قرن  نوزدهم هشت ملیون وسیصد هزار نفر ودر قرن بیستم 98 ملیون وهشتصد هزارنفر، درجنگ کشته شده اند. در قرن بیست ویکم با توجه به وضعیت جامعه بشری در زمان کنونی می‌توان گفت آمار کشته شدگان در جنگ بسا فراتر از صد ملیون نفر خواهد  بود.
دراین میان با نگاه کلی به کشور های اسلامی می توان نتیجه گرفت که امروزه بیشترین نا ارامی را پشت سر می گذارند. واصولا امروزه کمترین کشور اسلامی وجود دارد که در طول هرماه، هر هفته وگاه هرروز دچار نا آرامی وتعارضات قومی ونژادی مذهبی، قتل وانتحاروهتک نوامیس همدیگر نباشند. اینکه چه عواملی باعث این همه فجایع شده است؛ سخنی است که بررسی علل وعوامل آن؛ خارج از ظرفیت این مقاله است. ولی آنچه  می توان گفت این است که باید قبول کنیم که ریشه تمامی جنگها ونزاع ها فاصله گرفتن ودوری از آموزه های دینی است ودر واقع مسبب های  اصلی این درگیریها، زیاده خواهی ها وطغیان گری های سردم داران استعماربه حساب میاید. چه اینکه آنان هیچ گاه از این خباثت های ضد انسانی دست بر نخواهند داشت ولی این که به چه دلیل جامعه اسلامی دراین دام خطر ناک گرفتار شده اند. بدون تردید فاصله گرفتن از آموزه های اصیل اسلامی وکج فهمی ها از متون دینی را می توان یکی از اصلی ترین علل وعوامل آن بر شمرد. زندگی مسالمت آمیز اقوام، مذاهب وادیان مختلف در کنار یک دیگر فقط در سایه آموزه های دینی امکان پذیر است.برد باری مذهبی، دینی وتحمل وبرد باری انسانی که از اصلی ترین آموزه های ادیان آسمانی است؛ تنها راه حلی است که می توان بیان کرد. آموزه های اسلامی این ظرفیت را دارد که با قبول وجود اختلاف های دینی، مذهبی، قومی ونژادی وچند فرهنگی ها، زنگی بدون درگیری ، تعارض وتنش را تجربه کرد.  قرآن مجید به عنوان کتاب زندگی آنجاکه که بحث وگفتگو دیگر نتیجه بخش نیست به زیبایی هر چه تمام تر،راهکار عمل به معتقدات خویشتن به شرط عدم تعدی به حریم دیگران را ارایه داده است. «قل یا ایها الکافرون لا اعبد ما تعبدون ولا انتم عابدون ما اعبد ولا انا عابد ما عبدتم ولا انتم عابدون ما اعبد لکم دینکم ولی دین»  (کافرون/ 1-ا6) براساس این آیات نورانی توصیه قران مجید براین است که آنجا استدلال ومنطق کار ساز نباشد وطرفین بر ادعای خود اصرار داشته باشند، در این صورت به شرط  عدم تعرض، در کنار همدگر به زندگی خویش ادامه بدهند.  وهر کسی پای بند به آیین خویش بوده و دریک فضای سالم ومسالمت آمیز، سپری نمایند. واین، یعنی همزیستی مسالمت آمیز.
با در نظر داشت این سخن که، فقه اسلامی قانون زندگی کردن است؛ سؤالی که وجود دارد این استکه: درآموزه های دینی به ویژه فقه اسلامی،چه راهکارهای در این زمینه وجود دارد تا درسایۀ آن بتوان با قبول چند فرهنگی ها وپای بندی به کیش وآیین خویشتن؛ یک زندگی همراه با صلح وسلامتی را برای جامعه انسانی به ویژه جامعۀ اسلامی به  تجربه کرد؟بنابر این در این مقاله پس ازتعریف اجمالی همزیستی مسالمت آمیز، سطوح همزیستی، تؤریها، اصول وسر انجام راهکار های همزیستی مسالمتآمیزبا رهیافت فقهی، مورد توجه قرار گرفته است.

الف) تعریف همزیستی مسالمت‏آمیز:
در زبان فارسي تعاريف مختلفي براي اين کلمه ذکر شده طبق یک تعریف همزیستی مسالمت آمیز  عبارت است از: با هم زيستن، زندگي دو تن يا دو گروه با يکديگر درحالي که شايد مناسب يکديگر نباشند است.دهخدا، ج14: 208171) مهمترين واژه اي که درزبان عربي معادل کلمۀ«همزيستي مسالمت آميز» به کار برده مي شود واژه ي «التعايش السلمي»  بوده و در زبان انگليسي، واژه های Peaceful coexistence است. اما در اصطلاح همزیستی مسالمت آمیز عبارت است: « از زندگی افراد، فرقه  ها وگره های مختلف انسانی در کنار یکدیگربه شرط عدم توهین به همدیگر وآمادگی برای شنیدن کلام یکدیگر (دیگر پذیری)ورعایت حقوق وآزادی های اساسی همدیگر.» (تعریف دکتر رهایی با کمی تغییر در عبارت )
امروزه دولتها نیازمند امنیت و همزیستی مسالمت‏آمیز هستند و در حقوق بین‏الملل معاصر از طرق مختلف برای صلح و آرامش بین المللی تلاش می‏شود. روابط انسانها با یکدیگر زمانی می‏تواند از آسیب‏پذیری مصون بماند که بر اساس ملاکهای منطقی، معقول و عادلانه تنظیم شده باشد و مکتبی که عادلانه‏ترین ملاکها را برای تنظیم روابط انسانها ارائه دهد موفق‏ترین و سازنده‏ترین مکتب به شمار می‏رود. بدون شک اسلام که در تمامی جنبه های اجتماعی بدون راهکار نیست در این زمینه نیز راهکارهای لازم را  دارد.
ب)  سطوح همزیستی مسالمت آمیز
همزیستی مسالمت‏آمیزسطوح مختلفی دارد،درسطح جامعه انسانی حد اقل هارا باید رعایت کرد. در سطح دوم که پیروان ادیان توحیدی مراد است، به تعاون، تعامل وگفتگو تأکید شده است. در سطح سوم یعنی در سطح برادری و اخوت دینی، همزیستی مسالمت آمیز در پیمانۀ فراترازتعامل وتعاون وگفتگو توصیه گردیده است. 
1ـ همزیستی عادلانه در حوزه جوامع بشری( وحدت جهانی)
نخستین سطح همزیستی  مسالمت آمیز،  همزیستی همراه با رفق ومدارا در کل جامعه انسانی است دراین سطح که سطح جامعه انسانی است، حد اقل هارا باید رعایت کرد. در این  مرحله، آموزه دینی، بشتر برعدم تعرض،عدم توهین، واحترام وتکریم انسانیت، تأکید دارد.چنانکه  آیه شریفه «یا أَیُّهَا النّاسُ إِنّا خَلَقْناکُمْ مِنْ ذَکَرٍو أُنْثی وَ جَعَلْناکُمْ شُعُوباً وَ قَبائِلَ لِتَعارَفُوا إِنَّ أَکْرَمَکُمْ عِنْدَ اللّهِ أَتْقاکُمْ إِنَّ اللّهَ عَلِیمٌ خَبِیرٌ»(حجرات / 13) بدان اشاره دارد. در این آیه شریفه بحث انسان بما هو انسان مطرح است. چنانکه امیر المؤمنین علیه السلام در نامه معروف خود به مالک اشتر به زیبایی هرچه  تمامتر، آن را به این فرمانده رشید خویشیاد آوری می نماید: «واشعر قلبک الرحمته للرعیه والمحبه بهم ولا تکونن علیهم سبعا ضاریا تغتنم اکلهم فانهم صنفان اما اخ لک فی الدین واما نظیر لک فی الخلق» (نهج البلاغه ،نامه 53) در این بیان زیبا، سخن حضرت در باره تمامی شهروندان است فارغ از هر گونه رنگ، نژاد کیش وآیین. ودستور حضرت ملازمه لطف ورحمت است به گونه ای که رحمت ومحبت را باید شعار قلب خویش قرار بدهد.  آنچه زیبایی این کلام نورانی به نهایت رسانده است  اینکه امام علیه السلام است که می فرماید او نظیر لک فی الخلق یعنی در جهت ابراز محبت و رعایت حقوق شهروندی فقط انسان بودن ملاک است.
2ـ پیروان ادیان توحیدی
در سطح دوم که پیروان ادیان توحیدی مراد است، به تعاون، تعامل وگفتگوواجتماع حول محور های سه گانۀ  عبادت خداوند، نفی شرک ونفی رژیم های طاغوتی توصیه شده است. چناکه آیاتی همانند آیه شریفه ذیل بیانگراین بخش از همزیستی مسالمت آمیز است: «قل یااهل الکتاب تعالوا الی کلمه سواء بیننا وبینکم الا نعبد الا الله ولا نشرک به شیأ ولا یتخذ بعضنا بعضا اربابا من دون الله فان تولوا فقولوا اشهدوا بانا مسلمون.» بگو: ای اهل کتاب! بیایید تا بر سخنی که بین ما و شما یکسان است، بایستیم که جز خداوند را نپرستیم و برای او هیچ‏گونه شریکی نیاوریم و هیچ کس از ما دیگری را به جای خداوند، به خدایی برنگیرد و اگر روی گردان شدند، بگویید: شاهد باشید که ما مسلمانیم. (عنکبوت /64)
محور های  اتحاد ادیان توحیدی
یک: پرستش خدا وند متعال ونفی شرک ذاتی (الا نعبد الا الله) عبادت خداوند متعال، اولین محوری است که فضای همزیستی مسالمت آمیز را ایجاد می نماید.
دو: نفی رژیم های ارباب ورعیتی (ولا یتخذ بعضنا بعضا اربابا من دوالله)
سه: تأ سیس رژیم های ربانی ماکان لبشر ان یوءتیه الله الکتب والحکم والنبوه ثم یقولوا للناس کونوا عبادا لی من دون الله ولکن کونوا رباننیین بما کنتم تعلمون الکتاب وبما کنتم تدرسون .(آل عمران /79-80)
3ـ امت اسلامی: ( اخوت اسلامی )
درسومین سطح یعنی در سطح برادری و اخوت دینی، همزیستی مسالمت آمیز در پیمانۀ فراترازتعامل وتعاون وگفتگو توصیه گردیده است. دراین سطح، آموزه های اسلامی برکمال همکاری، ملایمت، ودریک کلام همه را چون خود دیدن، وحدت ویک رنگی، اخوت وبرادری دینی،  پافشاری می نماید  آیه شریفه انما المؤمنون اخوه فاصلحوا بین اخویکم. (حجرات/10)ونیز آیه شریفه یاایها الذین امنو ا ادخلوا فی السلم کافه ولا تتبعوا خطوات الشیطان انه لکم عدو مبین.(بقره/ 208) عهده دار تبیین  این فراز از همزیستی مسالمت آمیزاست. چه اینکه در معناي « سِلم »گفته شده:آشتي و صلحي که در مقابل جنگ باشد؛ معناي لغوي سِلم سلم و سلام در لغت به معناي صحت و عافيت است و راغب اصفهاني در مفردات پس از آن که سلام و سلم را به معني سلامت و دوري از آفات جسماني تفسير نموده؛ می گوید: شايد اين اختلاف معني به لحاظ نسبت سلم به فرد وجامعه باشد؛که سلامت جامعه به صلح است چنان که سلامت فرد به دوري از امراض مي باشد وتعبير دخول در صلح که مفهوم پايداري را مي رساند،تنها با قرارداد صلح قابل تضمين است و امتثال نهايي امر در آيه با انعقاد صلح امکان پذير است.(راغب اصفهاني ، ج 2 : 412)به هر حال «سلم » در این آیه، بیانگر صلح و سازش واتحاد وبرادری در  درون حوزه اسلامی است.
محور های وحدت اسلامی:
یک:قران کریم: قرآن کریم خود کناب وحدت وهمزیستی مسالمت آمیز است. آموزه های قرآنی همواره جامعه انسانی ودینی را به سوی رفق، مدارا، وتوجه به مشترکات دعوت می کند  :«واعتصموا بحبل الله جمیع ولا تفرقوا» به ریسمان الهی تمسک بجویید (چنگ بزنید)واختلاف نکنید . آلعمران /103.حبل الله  همان دین خدا است. اگر دیوار همزیستی، بر پایۀ دیانت استوار باشد؛ بدون شک این همزیستی، مسالمت آمیز خواهد بود.
دو: سنت: سیره پیامبراکرم (ص) وپیشوایان دینی بر همزیستی مسالمت آمیز بوده است. میثاق مدینه که پس از اجلال نزول حضرتش در شهر مدینه بنیان نهاده شد دلیلی محکم بر این ادعاست. توصیه قرآن مجید نیز، براین است که جامعه اسلامی پیامبر اکرم (ص) وپیشوایان دینی را ملاک رفتار در تمامی قسمت ها از جمله در رفتار اجتماعی قرار دهند: «لقد کان  لکم  فی رسول الله اسوه حسنه لمن  کان یرجو الیوم الاخر وذکر الله کثیرا». هر آیینه برای شما مؤمنان پیابر اکرم ص الگوی  نیکو است  ونیز برای کسی که امید روز قیامت را دارد وذکر خداوند را زیاد بجا میاورد.(احزاب /21)«فان تنازعتم فی شی فروده الله و الرسول» اگر در مورد چیزی نزاع کردیدآن را به خدا ورسول ش باز گردانید.(نساء/59)سنت پیامر اکرم(ص) بر همزیستی مسالت آمیز در همۀ سطوح، از جمله درسطح اخوت دینی در بالا ترین  مرحلۀ آن است.
سه: عترت: پیامبر اکرم (ص) « انی تارک فیکما الثقلین کتاب الله وعترتی.» من در میان شما دو چیز گران  امانت گذاشتم؛ کتاب خدا وذریۀ خودم را. (کافی ج2 /414). عترت پیامبر اکرم(ص) محور همزیستی مسالمت آمیز است. به دلیل اینکه سیرۀ علمی وعملی آنان توصیه به رفق، مدارا، گذشت، ورعایت مصالح عالیۀ دینی  بوده است.
ج) تؤریهای همزیستی مسالمت امیز
یک: تئوری عدم تعرضاین تئوری بر عدم تعرض به همدیگر  اشاره دارد. واولین گام در همزیستی مسالت آمیز به حساب می آید. زیربنای  آن را آیه شریفۀ «قل یا ایها الکافرون لا اعبد ما تعبدون  ولا انتم عابدون ما اعبد ولا انا عابد ما عبدتم ولا انتم عابدون ما اعبد لکم دینکم ولی دین» (کافرون/ 1-6) وآیه شریفۀ « لا ینهکم الله عن الذین لم یقاتلوکم فی الدین ولم یخرجوکم من دیارکم ان تبروهم وتقسطوا الیهم ان الله یحب المقسطین. خداوند متعال نسبت  به کسانی که در باره دین، با شما نجنگیده اند وشمارا از خانه های تان اخراج نکرده اند؛  نهی نمی کند از نیکی نمودن ورعایت عدالت  بلکه خداوند عدالت پیشگان را دوست دارد.(مممتحنه/8)
دو:  تئوری یاری: تؤری یاری بر این امر تأکید دارد که در مواردی در جامعه انسانی (حتی غیر مسلمانان) را نیز باید به صورت موردی یاری کرد. این تؤری که براساس  احترام متقابل شکل می گیرد زمینه ساز برای شکل گیری «تؤری تعاون» می گردد. مبانی این تؤری را می توان در آیات قرآن وفرمایشات پیشوایان دینی جستجو کرد.آیات قرآن نشان می دهد که خداوند متعال موجودی به نام انسان خلق کرد که فارغ از نژاد، مذهب ودیانت؛ کرامت ذاتی اوست. این مطلب در تاریخ ذکر شده پیامبر اکرم ص به احترام جنازه یک یهودی بر می خیزد ودرتشییع جنازۀ اوشرکت می کند. ودرجواب اعتراض تند روان می فرماید:«آیا او یک انسان وصاحب نفس نبود»؟  واین، یعنی اینکه پیامبر ص در عمل نشان داد که انسان از کرامت ذاتی بر خور داراست. بنا براین قبلاز هر گونه تعامل، همکاری، عهد وپیمان، اساسا احترام به اصل انسان وانسانیت در حد اقل روابط معمولی یک اصل عقلی واسلامی  است.
در نامۀ امیر المؤمنین به مالک اشتر سی مورد جملاتی وجود دارد که تمام انسان ها را دربرمی گیرد، یعنی  فارغ از هر گونه ملیت ، نژاد، صنف ومذهب.در نه مورد «ناس» به معنی  مردم به کاررفته. از کلمه«رعیت» به معنی شهروند در سیزده مورد استفاده گردیده است. در دو مورد کلمۀ «کلامریء»به معنی هر انسانی به کار رفته است. .(ذاکریان،1390: 483-482)  از همه صریح‌تراین جمله حضرت است«واشعر قلبک الرحمته للرعیه والمحبه بهم ولا تکونن علیهم سبعا ضاریا تغتنم اکلهم فانهم صنفان اما اخ لک فی الدین  اونظیر لک فی الخلق» (نهج البلاغه ،نامه 53) در این بیان زیبا، که سخن حضرت در باره تمامی شهر وندان است فارغ از هر گونه رنگ، نژاد کیش وآیین. در جمله «او نظیر لک فی الخلق» یعنی در جهت ابراز محبت و رعایت حقوق شهروندی فقط انسان بودن ملاک است. بادر نظر داشت سیره پیامر اکرم(ص) وایمۀ اطهار به وضوح به دست میآید که انسان ، فارغ از هرگونه مسایل دیگر قابل احترام است وانسان در ساده ترین واولین تعاملاتخود باید به یکدیگر احترام متقابل داشته باشند.
3) تؤری تعاون(تعامل):تؤری تعاون بر تعاون وهمکاری های مثبت دلالت دارد.تؤری تعاون یا تعامل به مرحله بعد از احترام متقابل اشاره دارد واموری مثل داد وستد، رفت وآمد، ومواردی ازاین قبیل را شامل می شود. احترام متقابل صرفا مرحلۀ روبرو شدن وبا هم بودن کوتاه مدت انسانهاست. ولی تعامل متقابل مرحله فرا تر است.ونوعی داد وستد را درعرصه های مختلف زندگی شامل می شود. در تاریخ بشر کاروان های تجاری را می توان به عنوان اولین نماد های تعامل متقابل درجوامع گوناگون بشری قلمداد کرد.(ذاکریان،1390: 483).
4) تؤری اتحاد: تؤری اتحاد، بیان گر رفتار همسو همراه با حفظ چار چوب های داخلی هر کشور (وجمعیت) است. درمرحلۀ اتحاد یا اعتماد متقابل روابطبین بازیگران مختلف دقیق تر می گردد.تصمیم ها ورفتار های مختلف برای همدیگر قابل محاسبه بوده  ونوعی اعتماد بین آنها بوجود می آید. اعتماد متقابل از جمله ضرورت های زندگی جوامع بشری وملت ها در تعامل با یکدیگراست. در اثر این اعتماد متقابل است که زمینۀ اتحاد واعلان مواضع مشترک با حفظ استقلال داخلی پدید میآید. یکی از نمونه های بارز این نوع همزیستی توأم با تعامل وتعاون را می توان در عهد پیامبر اکرم در مدینۀ النبی یافت  چه اینکه در آن جامعه  علی رغم تکثر اقوام وادیان؛ همگان بر محور میثاق مدینه (طرحی که از سوی پیامبر اکرم پیشنهاد شد)  گرد آمدند وزندگی مسالمت آمیزی را آغاز کردند. هر چند به دلیل  دسیسه های دشمنان به سر انجام نرسید ولی این «دولت مستعجل»    آغازی زیبا ومتمدنانۀ را در پیش گرفته والگوی مناسبی را فرا روی جامعه انسانی به نمایش گذاشت.
د) اصول اساسی همزیستی مسالمت آمیز دراسلام
منظور از اصول، یک سری قواعدی بنیادینی حقوقی است که در سطح بسیار گسترده ای میدان عمل دارند و یا یک هنجارهای اصیل و عامی هستند  که دولت باید در سیاست خارجی خود نخست و پیش از هر چیز، آن را مبنای عملکرد خود قرار دهد.درنظام حقوقی اسلام،اصول کلی درمعنایی گسترده تر،همان قواعدعمومی وجاویدان حقوقی اندکه باگذشت زمان ودرهیچ شرایطی ازاعتبارنمی افتند.  همزیستی مسالمت آمیز در اسلام مبتنی بر یک اصول اساسی است که با در نظر داشت آن اصول اساسی، از دوام وبقا بر خوردار خواهد شد.اصول مورد نظر اسلام از نظرکارکرد تمامی سطوح هم زیستی را مورد توجه قرار داده وبایک بزرگمنشی خاصی تمام جوامع انسانی را شامل میگردد  مهم ترین اصول اساسی مورد نظر اسلا در باب همزیستی مسالمت آمیزعبارتند از:
1ـ باور به کرامت ذاتی انسان
بسیاری از آیات قرآن کریم، خطاب به جمیع بشر می‏باشد، مانند:«یا أَیُّهَا النّاسُ إِنّا خَلَقْناکُمْ مِنْ ذَکَرٍ وَ أُنْثی وَ جَعَلْناکُمْ شُعُوباً وَ قَبائِلَ لِتَعارَفُوا إِنَّ أَکْرَمَکُمْ عِنْدَ اللّهِ أَتْقاکُمْ إِنَّ اللّهَ عَلِیمٌ خَبِیرٌ»ای مردم ما شمارا از مرد وزنی آفریدیم وشما را ملت ملت وقبیله قبیله قرار گردانیدیم تا یکدیگر را بشناسید در حقیقت ارجمند ترین شما نزد خداوند پرهیز گار ترین شماست بی تردید خداوند دانای آگاه است. ( حجرات /13)« و لقد کرمّنا بني آدم و حملناهم في البرّ و البحر و رزقناهم من الطّييبات و فضّلناهم علي کثيرٍ ممّن خلقنا تفضيلاً»بدر ستی ما تمام بنی آدم را کرامت بخشیدیم وبر داشتیم ایشان را بر بیابان ودریا وروزی  دادیم ایشانرا از پاکیزه ها وبر تری دادیم ایشان را بر بسیاری از انچه خلق کردیم بر تری دادنی(اسراء/70).علی علیه السلام نیز با اشاره به همین جنبۀ اساسی می فرماید:«و اشعر قلبک الرحمة للرعیة و المحبة لهم و اللطف بهم و لا تکوننّ علیهم سبعا ضاریا تغتنم اکلهم، فانهّم صنفان، امّا اخٌ لک فی الدّین، و امّا نظیر لک فی الخلق.» (نهج البلاغه/نامه 53)
2ـ اعتقاد به یکی بودن منشأتمام انسان‌ها
آیه شریفه سوره حجرات یکی از جامع ترین آیات در این باره است که می فرماید «یا أَیُّهَا النّاسُ إِنّا خَلَقْناکُمْ مِنْ ذَکَرٍ وَ أُنْثی وَ جَعَلْناکُمْ شُعُوباً وَ قَبائِلَ لِتَعارَفُوا إِنَّ أَکْرَمَکُمْ عِنْدَ اللّهِ أَتْقاکُمْ إِنَّ اللّهَ عَلِیمٌ خَبِیرٌ» هان ای مردم! همانا شما را از یک مرد و یک زن آفریدیم و شما را به هیأت اقوام و قبایلی درآوردیم تا با یکدیگر انس و آشنایییابید، بی‏گمان گرامی‏ترین شما نزد خداوند پرهیزکارترین شماست؛ که خداوند دانای آگاه است. ( حجرات/13) پیامبر اکرم ص فرمود: «الناس کاسنان المشط سواء» مردم همانند دندانهای شانه با هم مساوی هستند.. (من لا یحضر الفقیه /4/379.)
3ـ آزادی عقیده
باور به اجباری نبودن دینیا اعتقادی خاص ازاصول اساسی همزیستی مسالمت آمیز است قرآن مجید با صراحت تمام می فرماید «لا إِکْراهَ فِی الدِّینِ قَدْ تَبَیَّنَ الرُّشْدُ مِنَ الْغَیِّ» هیچ اکراه واجباری در پذیرش دین وجود ندارد راه رشد از راه ضلالت مشخص گردیده است.(بقره / 256)حق بر انتخاب آزادانه مذهب وآزادی خرد مندانه ومبتنی بر یقین در پذیرش دین، از اصول دعوت اسلامی است. به همین سبب خداوند بشارت ورضایتمندی را در شنیدن سخنان وانتخاب احسن می داند «فبشر عبادی الذین یستمعون القول فیتبعون احسنه (زمر/18) پیامبر وهر کسی که دعوت پیامبر را پی می گیرند مأمور است که به پسندیده ترین گونه دیگران را دعوت کنند، به نحوی که اعتقاد خلل ناپذیر حاصل آن باشد. به منظور دعوت باید توسط حکمت، یعنی دانشی که نتیجه آن اعتقاد محکم است، صورت پذیرد. «ادع الی سیبیل ربک باالحکمه والموعطه الحسنه وجادلهم بالتی هی احسن (نحل / 125)این آیه استراتژی دعوت اسلام را اتکابه «برهان»و«موعظه» و«جدال احسن» وراهکار دعوت شده گان را نیز گوش فرا دادن به سخنان وانتخاب احسن می داند. (رهایی،1389: 135)
4ـ آزادی بیان
قران کریم به رسول گرامی اسلام دستور می دهد تا باحکمت وجدال احسن انسان ها رابه اسلام دعوت نماید. «به سوی پر وردگارت با حکمت وپند نیکو بخوانوبهترین شیوۀ گفتگو را با آنان بر گزین.(نحل /25) نیز آیات دیگری بر این نکته اشاره دارد که انسان ها حق دارند درهمۀ زمینه های مختلف عقیدتی، فکری، قانون گذاری وسیاسی اطهار نظر نموده واز آز ادی بیان بر خور دار باشد.
از دیدگاه قرآنی، تمامی حقوق وآزادی های همگان محترم است ونباید به هیچ وجه مورد تعدی قرار گیرد، در سنجش حقوق متقابل، قسط وعدالت از معیار های پذیرفته شده  در تعیین وسنجش برابری حق ها هستند. (رهایی،1389: 489) قرآن مجید آنجا که بحث وگفتگو دیگر نتیجه بخش نیست راهکار عمل به معتقدات خویشتن به شرط عدم تعدی به حریم دیگران را ارایه داده است. قل یا ایها الکافرون لا اعبد ما تعبدون  ولا انتم عابدون ما  اعبدولا انا عابد ما عبدتم  ولا انتم عابدون ما اعبدلکم دینکم ولی دین(کافرون/ 1-6)
5ـ تکیه بر اشتراکات
 ازجمله  آیاتی که پیروان ادیان توحیدی را مورد خطاب قرار داده است آیه شریفه ذیل است که می فرماید: «قل یا أَهْلَ الْکِتابِ تَعالَوْا إِلی کَلِمَةٍ سَواءٍ بَیْنَنا وَ بَیْنَکُمْ أَلاّ نَعْبُدَ إِلاَّ اللّهَ وَ لا نُشْرِکَ بِهِ شَیْئاً وَ لا یَتَّخِذَ بَعْضُنا بَعْضاً أَرْباباً مِنْ دُونِ اللّهِ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنّا مُسْلِمُونَ»( آل عمرا ن/ 64) ای اهل کتاب! بیایید تا بر سخنی که بین ما و شما یکسان است، بایستیم که جز خداوند را نپرستیم و برای او هیچ‏گونه شریکی نیاوریم و هیچ کس از ما دیگری را به جای خداوند، به خدایی برنگیرد و اگر روی گردان شدند، بگویید: شاهد باشید که ما مسلمانیم.
6ـ احترام به پيمان ها وتعهدات بین المللی
يکي از عوامل مهم در ايجاد زندگي صلح آميز و روابط دوستانه و مسالمت آميز ميان کشورها، وجود پيمان هايي است که دو يا چند کشور با رضايت خود منعقد ساخته اند. در واقع مهم ترين سرمايه ي جامعه ي جهاني، اعتماد دولت ها و ملّت ها به يکديگر است. در آيات قرآنو احاديث اسلامي، به مسأله وفا به عهد و تعهّدات، تأکيد فراواني شده است و شکستن آن از گناهان بزرگ شمرده مي شود.« وأفوا بعهدالله إذاعاهدتم و لا تنقضوا الأيمان بعد توکيدها و قد جعلتم الله عليکم کفيلا إنّ الله يعلم ما تفعلون» (النحل/91) یاایها الذین آمنوا اوفوا باالعقود.(المایده /1) سیره عملی پیامبر اسلام صلی‏الله‏علیه‏و‏آله بر انکار ملیتها و عدم استقلال داخلی آنان استوار نبوده است و با وجود جهانی بودن آیین اسلام، موجودیت قبایل، ملتها و ادیان دیگر، چه در قلمرو حکومت اسلامی و چه خارج از آن محفوظ بوده استیکی از دلایل سیره فوق، پیمان نامه‏های بسیاری است که در دوران حکومت پیامبر اسلام صلی‏الله‏علیه‏و‏آله و بعد از وفات آن حضرت با ملتهای مختلف امضا شده است. در تمامی موارد تا هنگامی که ملتهای غیر مسلمان به پیمان خود وفادار بوده‏اند، دولت اسلامی نیز پیمان صلح را نقض نمی‏کرده است؛ زیرا نقض پیمان از دیدگاه اسلام، گناهی بزرگ و غیر قابل گذشت است.
اسلام برای تحقق همزیستی مسالمت‏آمیز و تحقق صلح در میان ملتها و جلوگیری از بروز روابط خصمانه و درگیریهای خونین، نه تنها برای قراردادها و معاهدات بین‏المللی ارزش حقوقی فوق‏العاده‏ای قائل شده است، بلکه اصولاً ملتها و گروه‏های دیگر را نیز برای انعقاد پیمانهایصلح دعوت کرده و به جامعه اسلامی توصیه می‏نماید که در این زمینه همواره پیش‏قدم باشند و این وظیفه در مواردی که تمایلی از طرف دول و گروه‏های غیر مسلمان نسبت به عقد قراردادهای صلح و همزیستی مسالمت، احساس می‏شود، تأکید بیشتر می‏یابد.
پیامبر اکرم صلی‏الله‏علیه‏و‏آله به انعقاد پیمانهای همکاری و صلح تمایل شدیدی نشان می‏داد و حتی قبل از بعثت بر اصل روابط عادلانه بین قبایل، بر پایه پیمان و معاهده اصرار می‏ورزید و مکرر می‏فرمود:
«من در خانه عبداللّه بن جدعان، در جاهلیت شاهد بستن پیمان مشترک جهت حمایت از مظلومان، بین نمایندگان قبایل مختلف عرب بودم و چنان بر این پیمان دل بسته بودم که حاضر نبودم در ازای نقض آن، صاحب پربهاترین شتران باشم اگر در اسلام به چنین پیمانی دعوت شوم، فورا اجابت خواهم کرد.»
در سیره پیامبر اسلام صلی‏الله‏علیه‏و‏آله تعداد زیادی از پیمانهای صلح و همکاری دیده می‏شود که بررسی و تحلیل کامل آن نیاز فرصت فراتر از طرفیت یک مقاله استاز مهمترین آنها می‏توان از پیمانیا منشور مدینه، صلح حدیبیه، پیمان با مسیحیان ایلا و پیمان با مسیحیان سرزمین سینا نام برد. منشور مدینه، در نوع خود یک پیمان دفاعی و همه جانبه بین مسلمانان، یهودیان و مشرکین محسوب می‌شود.


هـ)راهکار های همزیستی مسالمت آمیز درفقه اسلامی
در فقه اسلامی راهکارهای متعددی در جهت ایجاد وتقویت همزیستی مسالمت آمیز ارایه گردیده است به نحوی که اگر موردتوجه قرار گیرد شراط زیست وزندگی درجوامع بشریبهمراتب بهبود خواهد یافت.اینک به  عمده ترین راهکار ها اشارهمی کنیم
1ـ تألیف قلوب
تألیف قلوب یکی از احکام اسلامی است که هم در فقه اسلامی وهم دراخلاق  عالمان اسلامی بدان توجه کرده اند. چنانکه قران مجیذ می فرمایند: «انما الصدقات للفقراءوالمساکین والعاملین علیها والمؤلفه قلوبهم والغارمین وفی سبیل الله وابن السبیل فریضه من الله والله علیم حکیم » همانا مصرف زکات مخصوص [این هشت گروه است]فقیران وعاجزان ومتصدیان اداره صدقات وبرای تألیف قلوب وآزادی بندگان وقرضدادنودر راه خدا وبراه در ماندگان این مصارف هشتگانه فرض وحکم خداوند است که خداوند آگاهست. (توبه/60)طبق برداشت بسیاری از فقهای اهل سنت، وتعدادی از فقیهان اهل تشیع همانند شهید اول وشهیدثانی وصاحب عروه  در معنی المؤلفه قلبهم معنی گستردۀ را در نظر گرفته اند:  به گونه‌ای که  جامعه انسانی  را شامل میگردد. بر این اساس تألیف قلوب شامل گروه های ذیل میگردد: کفاری که ممکن است به اسلام متمایل گردد، کفاری که با تألیف قلوب از آزار مسلمانان دست بردارند، تازه مسلمانان ، سست ایمان ها و...(طباطبایی،  العروه الوثقی ج2: 132)امام خمینی ره در تحریردر مورد مؤلفه القلوب این عبارت را دارد: «المؤلفه قلوبهم وهم الکفار الذین یراد الفتهم الی الجهاد اوالاسلام.» ( امام خمینی ،1363:ج1 : 308) بنابراین،کار بستراهکاری تألیف قلوب، در زندگی روز مرۀمسلمانان، می تواند،  بستر ساز همزیستی مسالمت آمیز،در سطح جانعه انسانی باشد.
2ـ مهادنه
اگر در خلال جنگ از طرف دشمن پیشنهاد صلح گردد، مسلمانان مؤظفند این پیشنهاد را بپذیرندچه اینکه آیه شریفه می فرماید:وان جنحوا للسلم فاجنح لها وتوکل علی الله انه هو السمیع العلیماگراز سوی دشمن به شما پیشنهاد صلح ارایه شد با ید بپذیرید نباید رد نمایید وبا ید به خداوند توکل کرد. (الانفال /61) صاحب جواهر می گوید: این مسأله اجماعی است  بلاخلاف اجد فیه بل الاجماع بقسیمیهعلیه مضافا الی قوله تعالی، فاتموا الیهم عهدهم الی مدتهم، عهدهای آنان را تاپایان برسانید .(توبه /29)وان جنحوا للسلم فاجنح لها (الانفال /61)بنابر اینصاحب جواهر در جهت قبول صلح به سه دلیل تمسک می کند:1.اجماع، بل الاجماع بقسیمیه ،2. آیات قرآن، فاتموا الیهم عهدهم الی مدتهم(توبه /29) وان جنحوا للسلم فاجنح لها (الانفال /61)،  3.سیره پیامبر اکرم ص که به صورت قطعی از سوی پیامبر اکرم  این مطلب اثبات شده است.  والی المقطوع من وقوعها من النبی ص فیالجمله.(النجفی، 1374:ج21: 293)کاربست اصل مهادنه، بهمفهوم تبیین عملی نگاه صلح آمیز دین اسلام است،بدین معنی که آموزه های اسلامی بر اساس منطق وعقلانیت گسترش یافته است است نه جنگ ودرگیری.
3ـ  وفای به عهد
وفای به عهد یکی دیگر از راهکارهای است که در جهت تقویت همزیستی مسالمت آمیز فوق العاده تأثیر گزار است ازین رو در فقه اسلامی بدان تأکید فراوان  شده است.«وَأَوْفُوابِالْعَهْدِإِنَّ الْعَهْدَكانَ مَسْؤُلًا»(سوره اسراء/  34.صاحب مسالک الافهام می گوید: دلالت آيه بروجوب وفای به عهدازدوجهت است:یکی،صيغةامر ودیگری، ازین جهت که گفته »مسؤلا» آنچه درروزقيامتموردبازخواستقرارمی‌گیردچیزواجب است.(عاملی،1417ج3: 153)«یاایها الذین آمنوا اوفو بالعقود» (مائده/ 1) مراد تمام انواع عقدهاوعهدهامی‌باشد،زیراکه واژه «العقود»عام است. معانی که مفسرین ذکر کرده اندتنهامصادیق مختلف آناست. (بجنوردي، 1374ج ‌5: 211) آیه دربرگیرنده صیغه امراست. وظهورآن بروجوب دلالت می‌کند. واژه «عقود»جمع همراه باالف ولام وازالفاظ عموم است. بنابراین،مرادتمام انواع عقداست. بدین معنی که فرقی نمی کند که طرف مقابل مسلمان باشد یا کافر، صاحب جواهر: تا زمانی که از طرف مخالف نقض عهد نشده به هیچ وجه نباید نقض عهد کرد .(النجفی، 1374:ج21: 294) اسکافی یکی دیگر ازفقهای شیعه می گوید: اگر بر اساس ضرورت با کفار عهد بستند؛ بعد اگرآن ضرورت یا اضطراربر طرف شد؛ حق ندارند نقص عهد نمایند.
4ـ امان
یکی از راهکار های همزیستی مسالمت آمیز مسأله امان است. چه اینکه اسلام می گویداگردر وسط میدان جنگ همیکی از مشرکان فرصت خواستند تا در باره محتوی تبلیغی شما تفکر نماید، نبابد این حق را ازاو سلب ننمایید بلکه باید این فرصت را به اوبدهید ولی چنین نباشد که از این  فرصت پیشآمده سوءاستفاده نمایید، بلکه باید زمینه آزادی اندیشه برای اوفراهم باشدوبدون هیچ گونه نگرانی در باره آموزه های دین اسلام بیندشند.وانگاه که سخنان شمارا شنیدند اورا به جایگاه امنش برسانید.«وان احد من المشرکین استجارک فاجره حتی یسمع کلام الله ثم ابلغه مأمنه ذالک بانهم قوم لایعلمون.» اگر یکی از مشرکانامان خواستند، تا کلام خدارا بشنود، باید به اوامان بدهید، وآنگاه اورا به جایگاه امنش برسانید،واین بدان دلیل است که آنان گروه نادانند.(توبه / 6)صاحب جواهر میگوید وعلی کل حال فلا خلاف فیمشروعیته بیننا وبین المسلمین کما فی المنتهی بل الاجماع بقسیمیه علیه(نجفی، 1374، ج21: 92) 
«وان احد من المشرکین استجارک فاجره حتی یسمع کلام الله  ثم ابلغه مأمنه ذالک بانهم قوم لایعلمون»( توبه / 6).
روایت امام صادق علیه السلام وقال السکونی «قلت لابی عبدالله علیه السلام ما معنی قول النبی صلی الله علیه وآله یسعی بذمتی ادناهم قال لو ان جیشا من المسلمین حاصروا قوما من المشرکین فأشرف رجل فقال: أعطونی الامان حتی القی صاحبکم واناظره فأعطاه أدناهم الامان وجب علی افضلهم الوفاءبه» ( حرعاملی، 1391، ج6:ا48)
قال امیرالمؤمنین علیه السلام من اِیتمن رجلا علی دمه ثم خاس به (ای نکت بالعهد)فانی من القاتل بریء وان کان المقتول فی النار ) ( حرعاملی، 1391، ج6: 51) درادامه صاحب جواهر می فرماید: بل الظاهرلحوق شبهه المان به.  یعنی حتی شبهه امان هم کافی است که نباید مورد تعدی قرار گیرد. (النجفی، 1374:ج21:  92-93) صاحب مهذب در کتاب جهاد می گوید: الامان جایز بکل لسان –عباره اواشاره-(مروارید، 1990: 87)
5ـ  رد ودایع
یکی از آموزه بلند اسلامی رد امانت است، پایبندی به این دستور مؤکد دینی خود راهکار دیگری است د رجهت تقویت همزیستی مسالمت آمیز. «ان الله یأمرکم ان تؤدوا الامانات الی اهلها واذا حکمتم بین الناس ان تحکموا بالعدل ان الله نعما یعظکم به ان الله کان سمیعا بصیرا» خداوند به شما فرمان می دهد که امانت هارا به صاحبانش بر گردانید وهنگامی میان مردم داوری می کنید به عدالت داوری کنید خداوند اندرز های خوبی به شما می دهد خداوند شنوااست.(نساء/58)امام با قر علیه السلام فرماید سه چیز است که خداوند در بارۀآنها به کسی رخصت واجازه مخالفت نداده است: ادای امانت،به نیکوکار وبد کار، وفای به عهد به نکوکاروبد کار ونیکی به پدر ومادر چه نیکو کار باشد وچه بدکار «ثلاث لم یجعل الله  عزوجل لاحد فیهن رخصه أداء الامانه الی البر والفاجر والوفاء بالعهد للبر والفاجر وبر والدین  برین کانا او فاجرین » (کلینی،1408ج2: 162)صاحب جواهر در این خصوص می فرماید:باید امانت وودیعه به صاحبش باز گردانده شود اگرچهودیعه گذار کافر باشد حتی اگر قاتل شخصتی همانند امیر المؤمنین یا قاتل امام حسن وامام حسین علیهما السلام یا اولاد انبیا هم باشد دلیل نمی شود تا خیانت در امانت نمایید «وکیف کان یجب الرد ولوکان المودع کافرا لاطلاق الادله وخصوصخبر الصیقل وغیره من النصوص المستفیضه المتواتره المأمور بها برد الامانه علی صاحبها وان کان قاتل علی ع او الحسنین ع اواولاد الانبیاء اومجوسیا او شامیا او حروریا المعمول بها بین الاصحاب»(النجفی، 1374:ج27: 124) شهید صدر نیز همین فتوی را دارد میفرماید رد ودایع واجب است اگر خود شخص فوت نموده است باید به وارثش مسترد گردد فرقی ندارد مودع مسلمان باشد یا کافر. یجب رد الودیعه الی المودع او وارثهبعد موته وان کان کافرا. (صدر،1980: 162)
6ـ رعایت اصل عدالت
اصل حاکم در همه این موارد اصل عدالت است به گفته دکتر رهایی قاعده القواعد «اصل عدالت» است. صاحب جواهر می گوید اگر اهل ذمه برای تحاکم به شمای(مسلمان ) مراجعه کردند باید  بر محور اصل عدالت حکم نمایید به دلیل قول خداوند متعال : «وان حکمت فاحکم بینهم بالقسط» (مایده/46)ویا میفرماید: «وان احکم بینهم بما انزل الله ولا تتبع اهواءهم»(مایده /49)صاحب جواهر در ین باره می گوید حتی اگر کافر حربی به شما مراجعه کرد تابین انها قضاوت نمایید واجب است بر حاکم اسلامی که از روی عدل وانصاف حکم نماید، وجب علی الحاکم ان یحکم بینهم بماانزل الله لقوله تعالی : «وان احکم بینهم بما انزل الله ولاتتبع اهواءهم»(مایده /49) درحوزهبین دینی وروابط جهانی هر دینی نمی تواند شریعت خودرا ملاک برخورد با غیر معتقدان قرار دهد. در این خصوص دوراهکار قرانی قابل استنباط است. یکی تنظیم روابط بر اساس عهد نامه ها  وقرار داد ها ودیگری تنظیم روابط فیمابین براساس قواعد انسانی ومشترکات بشری ویابه تعبیر قرآنی «خیرات»یعنی عقل سلیم ومنافع انسانی که وجدان وعقل عمومی فواید وآثار مثبت آنرا تأیید می کند.(رهایی،1389: 172)عدالت وقسط به مفهوم عدالت ممکن، عملی وواقعی با لحاظ شرایط موجود زمانی ومکانی معیار تشخیص برای محک زدن قوانین ورفتارهای متقابل است. در روابط بین دینی عدالت عین فرمان دین است به همین سبب هرکه عادل تراست دین دارتر وهرکه دین دار تر است عادل تراست. (رهایی،1389: 173-172)«یاایها الذین آمنوا کونوا قوامین لله شهداء بالقسطولایجرمنکم شنآن قوم علی الآ تعدلوا اعدلوا هواقرب للتقوی (مایده/8) قرآن مجید در سوره ممتحنه بیان زیبایی دارد در خصوص اینکه روابط انسانی با کفار چگونه باید تنظیم گردد «لا ینهکم الله عن الذین لم یقاتلوکم فی الدین ولم یخرجوکم من دیارکم ان تبروهم وتقسطوا الیهم ان الله یحب المقسطین.خداوند متعال نسبت  به کسانی که در باره دین،  با شما نجنگیده اند وشمارا از خانه های تان اخراج نکرده اند؛ نهی نمی کند از نیکی نمودن ورعایت عدالت  بلکه خداوند عدالت پیشگان را دوست دارد.(مممتحنه/8)در حوزه دینی گفتگوبه بهترین صورت وبر اساس اقتضای زمان ومکان و راهکار تعامل دینی است وعدم توهین وتحقیر ادیان واعتقادات دیگران از وظایف مشترک عقلانی ودینی ولازمه زندگی مسالمت آمیز است. (رهایی،1389: 173) بنابراین آنچه مورد نظر اسلام است تأکید بر همزیستی مسالمت آمیز در تمامی عرصه هاست. تأکید رهبران دینی در رفتار وگفتار همواره مؤید این مطلب است.
نتیجه گیری
طبق منابع اصيل اسلامي، صلح و همزيستي مسالمت آميز انسان ها، با عقايد و مذاهب گوناگون، يك ارزش و هدف شمرده شده، و اسلام، صلح و همزيستي با اديان و ملل ديگر رابه صورت اصل و قاعده اساسي، در نظام تشريعي خود ملاحظه كرده است. آياتي از قرآنكريم; نژادپرستي، تحميل عقيده، و تعصّب هاي نادرست را رد، و از پيشنهاد صلح، همكاري بر اساس اصول مشترك، و گفتگوي مسالمت آميز استقبال مي كند و ضمن به رسميت شناختن انبيا و كتاب هاي آسماني گذشته، به حقوق اقليت ها احترام مي گذارد.
از مطالعه روايات اسلامي به دست مي آيد كه همزيستي مسالمت آميز، و ايجاد رابه موّدت و دوستي با بيگانگان، امري است كه مسلمانان در روابط بين الملل خود مي تواننداز آن بهره گيرند. سيره پيامبر كه از قرآن كريم گرفته شده، حقّ حيات و رسميت جوامع گوناگون را به صراحت تضمين مي كند. حضرت، در روابط بين الملل با ملل غيرمسلمان، بسيار آزادمنشانه برخورد مي كرد و در نامه هايش به رؤساي دولت هاي معاصر، هيچگاه پيشنهاد ادغام آن ها در دولت اسلامي را مطرح نكرد.
همزیستی مسالمت‏آمیزسطوح مختلفی دارد، درسطح جامعه انسانی حد اقل هارا باید رعایت کرد. در این  مرحله، آموزه های دینی، بشتر بر عدم تعرض، عدم توهین، واحترام وتکریم انسانیت، تأکید دارد. در سطح دوم که پیروان ادیان توحیدی مراد است، به تعاون، تعامل وگفتگو واجتماع حول محور های سه گانۀ  عبادت خداوند، نفی شرک ونفی رژیم های طاغوتی توصیه شده است. وسر انجام در سطح سوم یعنی در سطح برادری و اخوت دینی، همزیستی مسالمت آمیز درسطح فراترازتعامل وتعاون توصیه گردیده است. دراین سطح، آموزه های اسلامی برکمال همکاری، ملایمت، واخوت وبرادری تأکید دارد.



منابع
1.    آقابخشی،علی فرهنگ علوم سیاسی، مرکز اطلاعات و مدارک علمی ایران، تهران، 1374.
2.    خمینی ، روح الله، تحریر الوسیله، قم ، مؤسسۀ النشرالاسلامی، 1363.
3.    انصاری، مرتضی، المکاسب، تبریز مطبعه الاطلاعات، 1375.
4.    جی. بلامی، آلکس، جوامع امن وهمسایگان، مترجمان: محمود یزدان فام/ پریسا کریمی نیا،  تهران، پژوهشکده مطالعات راهبردی، 1386.
5.    ذاکریان، مهدی، اخلاق وروابط بین الملل، تهران ، دانشگاه امام صادق، 1390.
6.    رهایی، سعید، آزادی دینی از منظر حقوق بین الملل، با نگاه به رهیافت اسلامی، قم دانشگاه مفید.1389.
7.    ، صدر، محمد باقر، منهاج الصالحین،  بیروت، دارالتعارف للمطبوعات، 1990.
8.    طباطبایی، محمد حسین، تفسیر المیزان، تهران،  بنیاد علمی وفکری علامه طباطبایی، 1363.
9.    محمدمهدی کریمی‏نیا، همزیستی مسالمت‏آمیز در اسلام و حقوق بین‏الملل، پایان‏نامه کارشناسیارشد رشته حقوق بین‏الملل، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، سال 1379.
10.    منتسکیو، روح القوانین، ترجمه علی اکبر مهتدی، امیرکبیر، تهران، 1362، .
11.    عمید زنجانی،عباسعلی، اسلام و همزیستی مسالمت‏آمیز، دار الکتب الاسلامیه، تهران، 1344،
12.    عمید زنجانی،عباسعلی، فقه سیاسی،  حقوق بین الملل اسلام، تهران، امیر کبیر،1373.
13.    جان ناس، تاریخ جامع ادیان، ترجمه علی اصغر حکمت، پیروز، تهران، چاپ سوم، 1354.
14.    حمیدالله،محمد حقوق روابط بین الملل در اسلام، ترجمه و تحقیق سید مصطفی محقق داماد، مرکز نشر علوم اسلامی، تهران، 13732
15.    زین العابدین قربانی، اسلام و حقوق بشر، دفتر نشر و فرهنگ اسلامی، چاپ پنجم، تهران، 1375،
16.    مهر پرور، حسین،  نظام بین المللی حقوق بشر، مؤسسه اطلاعات، تهران، 1377.
17.    الاحمدی المیانجی،علی، مکاتیب الرسول صلی‏الله‏علیه‏و‏آله ، چاپ بیروت؛ محمد حمیدالله حیدر آبادی، الوثائق السیاسیه.
18.    بهزادی،حمید، اصول روابط بین الملل و تحولات آن در اسلام، نشریه دانشکده حقوق و علوم سیاسی، 1351، ش 12، صص 130-129.
19.    الحسینی العاملی،محمد جواد، مفتاح الکرامه فی شرح قواعد العلامه، ج 7، ص 7.
20.    جوادی آملی، اسلام وروابط بین الملل،
21.    رجبی، حسین، شیوه های تعامل وهمزیستی  پیروان مذاهب اسلامی، قم، آثار نفیس، 1388.
22.    نور بخش، یونس، دین وهمزیستی مسالت آمیز، تهران، دانشگاه امام صادق، 1391.
23.    سیمبر، رضا،ارسلان، قربانی شیخ نشین، اسلام گرایی در روابط بین الملل ره یافت ها وریکرد ها،تهران دانشگاه امام صادق،  1389.
24.    النجفی، محمد حسن، جواهرالکلام، تهران، دارالکتب الاسلامیه، 1374.
25.    الحرالعاملی، محمد ابن الحسن، وسایل الشیعه، بیروت، دار احیاء التراث العربی،  1391.
26.    مسعود، جبران، الراید، ترجمه دکتر رضا انزابی نژاد،  مشهد مقدس، آستان قدس، چاپ پنجم، 1386.
27.    . مروارید، علی اصغر، سلسلۀ الینابیع الفقهیه، الجهاد، بیروت دارالتراث الاسلامیه،1990.





















 

نظرات (0)

There are no comments posted here yet

نظر خود را اضافه کنید.

  1. Posting comment as a guest. Sign up or login to your account.
0 Characters
پیوست ها (0 / 3)
Share Your Location
عبارت تصویر زیر را بازنویسی کنید. واضح نیست؟
امام رضا (سلام الله علیه) : ما زارَني أحَدٌ مِن أولِيائي عارِفاً بِحَقّي إلّا شُفِّعتُ فيهِ يَومَ القِيامَةِ. هيچ يك از دوستانم مرا با شناختِ حقّم زيارت نمى كند مگر اين كه در روز قيامت شفاعتم از او پذيرفته مى شود. وسائل الشيعة - ج 10 - ص 434. میزان الحکمة : ج5- ص125- ح8175
  • در سایۀ قرآن و عترت
  • بانگ ادعیه و اذکار ماهها سال به تفصیل ساعات مختلف در طول روز، هفته، ماه، سال
  • ویژه نامه اعمال شب و روز عید قربان
  • اطلاعات جامع و کامل در مورد عید غدیر خم - کلیک کنید
  • اطلاعات راجع به محرم و عاشورا -کلیک کنید
  • عاشورا و مهدویت
  • انواع تصاویر - بیا و بیبین
  • تصاویر زیبا و جذاب
  • عکسهای زیبا و دیدنی
  • اربعین حسینی و دهه آخرصفر
  • تصاویر دیدنی - عید سعید فطر
  • SMS به مناسبت شهادت حضرت فاطمه زهرا (س) ـ
  • اس ام اس های مذهبی ویژه ایام فاطمیه2
  • 13 رجب سالروز مولود کعبه
  • مولو کعبه شهید محراب
  • ماه مبارک رمضان ماه مهمانی خدا
  • روزه در اسلام
  • ماه رمضان ماه بخشش ماه وصال ماه رحمت
  • روز قدس در کلام امام خمینی (ره)
  • مناسبت های ماه ربیع الاول
  • تفصیل مناسبت هایی ماه ربیع الاول
  • ولایت فقیه
  • اعمال ماه های قمری
  • مشرق نیوز+خبرهای تازه
  • تمامی حقوق برای مجمع علمی فرهنگی اجتماعی ارشاد محفوظ است.