ورود به سایت

نظرات

مهمان - w69v63
http://penisznovelo-eljarasok-hu.eu/Turbo-Max-Blue.html http://penisz-novelo-tabletta-hu.eu http://p...
مهمان - w3y5w0
http://penisznovelo-eljarasok-hu.eu/Turbo-Max-Blue.html http://penisz-novelo-tabletta-hu.eu http://p...
مهمان - d4d5wd
http://penisznovelo-eljarasok-hu.eu/Turbo-Max-Blue.html http://penisz-novelo-tabletta-hu.eu http://p...
مهمان - j2mb62
http://penisznovelo-eljarasok-hu.eu/Turbo-Max-Blue.html http://penisz-novelo-tabletta-hu.eu http://p...
نظریۀ سیاسی اسلام در مطالب سایت
مهمان - srk9k6
http://penisznovelo-eljarasok-hu.eu/Turbo-Max-Blue.html http://penisz-novelo-tabletta-hu.eu http://p...
السلام علیک یا ابا عبدالله الحسین (ع). کربلا آرزوی ماست خدایا برسان.
به حول و قوه پرودگار و توجه خاص جضرت ولی عصر (عجج) مسجد جامعع، حوزه علمیه و مرکز فرهنگی تحقیقاتی سرور کائنات (ص) واقع در غرب کابل جاده شهید مزاری-سرگ بیست متره -شهرک عرفانی به بار نشسته و به تاریخ 1396/9/15 مراسم افتتاحیه آن برگزار گردیده و هم اکنون تعداد 200 نفر متعلم و 10 نفر استاد در آن مشغول تعلیم و تعلم است.
مراسم افتتاحیه مسجد جامعع، حوزه علمیه و مرکز فرهنگی تحقیقاتی سرور کائنات (ص) واقع در غرب کابل جاده شهید مزاری-سرگ بیست متره -شهرک عرفانی
مسجد و مدرسه محمدیه واقع در- غزنی - شهرگ قلعه امیری
مسجد جامع حضرت زینب (س) واقع در بلدرغان - ولسوالی قره باغ - ولایت غزنی
غریبی، بی‌کسی، منزل به منزل/ خبر دارد ز حالم چوب محمل/چهل روز است در سوز و گدازم/فقط خاکستری جا مانده از دل/ایام اسارت آل الله را بر شیفتگان راهش تسلیت می گوییم.
سلام بر حسین (ع) سلام علی بن الحسین (علیهما السلام) سلام بر محرم حسین (ع) سلام بر اصحاب حسین (ع)

نقش  عدالت قضایی در تأمین امنیت اجتماعی 

چکیده 

بدون شک در هر جامعۀ عدالت قضایی و سلامت دستگاه قضا ضامن اجرای حدود و احکام الهی و در نتیجه تأمین کنندۀ امنیت اجتماعی می¬باشد. چرا که استقلال، سلامت، امنیت و پیشرفت هر ملّت و کشور و نیز استقرار عدالت و حفظ حقوق افراد جامعه به عدالت قضایی و سلامت قوۀ قضاییه بستگی دارد زیرا، اگر در دستگاه قضا عدالت وجود نداشته باشد وسیستم قضایی از بافت سالم برخوردار نباشد یا آنکه کار قضا به افراد نالایق و غیر متعهد و بی¬سواد و ظالم واگذار شود، جور و فساد رواج پیدا کرده و حقوق مردم پایمال می‌شود. از آنجا که در نظام سیاسی اسلام هدف اصلی و اساسی قوّۀ قضائیه اجرایی عدالت و ایجاد نظم و امنیت  در جامعه است، به گونه‌ای که هر فردی از افراد جامعه با خیال راحت نسبت به جان، مال و ناموس خود احساس امنیت نماید لذا در این مقاله برخی شرایط لازم رسیدن به این هدف از جمله: 1- عدالت در اجرای قوانین و حدود الهی، 2- عدالت در انتخاب قاضی، 3- عدالت در انتخاب محل دادگاه، 4- عدالت در جلسۀ دادگاه، 5- عدالت نسبت به اصحاب دعوی، 6- معیار قرار دادن عدالت در قضاوت نه سیاست مورد بحث و بررسی قرار گرفته است.

 

کلیدواژه¬ها

عدالت، امنیت، قضاوت، حدود، جامعه

مقدمه: 

در نظام سیاسی اسلام عدالت به عنوان یکی از صفات ذاتی خداوند مطرح بوده و در جوامع انسانی با اجرای عدالت است که جامعۀ سالم و امن به وجود آمده و بستر رشد و تعالی و رسیدن به سعادت دنیوی و اخروی فراهم می¬گردد. بارز ترین ثمرۀ اجرایی عدالت در جامعه ایجاد امنیت، شکوفایی استعداد ها و به کمال رسیدن آنهاست زیرا وقتی فردی مستعدی بداند که سعی و کوشش او ضایع نمی‌شود و اگرنبوغ و استعداد خود را آشکار سازد بدون ظلم و بی‌عدالتی به حق خود می‌رسد او فوراً استعداد خودرا به کار می‌اندازد و از هر گونه تلاش و کوشش مضایقه نمی‌کند و لی اگر در جامعه بی‌عدالتی حکم فرما باشد ظلم و بی‌عدالتی جامعه را فرا بگیرد و ملاک تقدم و تصدی مقامها در جامعه لیاقت و کار دانی نباشد و افراد با حیله و مکر و داشتن روابط (اعم از روابط نسبی، پولی و ...،) با رجال سیاسی کشور، به مقام برسند و روابط بر ضوابط حکومت نماید در این صورت نه تنها استعداد و موهبت های الهی شکوفا نمی‌شوند بلکه نابود می‌گردند، بنابراین رفتار افراد با یکدیگر بر اساس عدالت و رسیدن هرصاحب حق به حق خود و تقدیم ظوابط بر روابط در جامعه مردم را به کارخود مطمئن می‌سازد و آنان را به کارهای خوب وتلاش و کوشش وا می¬دارد و در اهمیت عدالت و نقش بزرک آن در سعادت جامعه همین کافی است که خداوند بر پایی عدالت را در جامعه هدف نهایی برای ار سال پیامبران و انزال کتب قرار داده است آنحا که می‌فرماید:

«          ••      •   ••.» ما پیامبران خود را با معجزه های فرستادیم و با آنان کتاب و میزان را فرود آوردیم تا مردم به داد گری برخیزند و آهن را فرود آوردیم که در آن نیروی سخت و سودی برای مردم است.»  

بدون شک در نظام سیاسی اسلام، هدف اصلی و اساسی قوّۀ قضائیه اجرایی عدالت و ایجاد نظم و امنیت  در جامعه است، به گونه‌ای که هر فردی از افراد جامعه با خیال راحت نسبت به جان، مال و ناموس خود احساس امنیت نماید و مسلّم است رسیدن به این هدف بدون شرایط لازم ممکن نیست که از جملۀ آن شرایط می¬توان به عدالت قضایی از جمله: 1- اجرای عادلانۀ قوانین و حدود الهی، 2- عدالت در انتخاب قاضی، 3- عدالت در انتخاب محل دادگاه، 4- عدالت در جلسۀ دادگاه، 5- عدالت نسبت به اصحاب دعوی، اشاره کرد.  

 

الف) اجرای عادلانۀ قوانین و حدود الهی 

تشریع قصاص و انواع حدود و جواز تعزیر را می¬توان تلاش به منظور حفظ نظم و امنیت عمومی و مجازات اخلال در آن تلقی کرد، چنانچه امام خمینی(ره) به صراحت، اجرای قصاص، حدود و دیات را وسیلۀ تأمین امنیت جامعه و اصلاحات می¬داند می¬فرماید: «تنها اگر به قانون قصاص و دیات و حدود اسلام یک سال عمل شود تخم بیداد گریهای و دزدیها و بی عفتیهای خانمانسوز از کشور برچیده می‌شود، کسی که بخواهد دزدی را از جهان بردارد باید دست دوزد را به بریدن کوتا کند وگرنه با این حبسهای شما کمک کاری به دزدان و دزدی کردن است، زندگی بشر را باید به قصاص تأمین کرد و زیر سر این قتل«قصاص» حیات توده خوابیده  وگرنه با چند سال زندان کار درست نمی‌شود.»  پس برای اینکه جلو جرایم مخل امنیت سیاسی و اجتماعی  گرفته شود باید قصاص، حدود و دیات اجرا شو . باید دانست که محاربه از جملۀ اصلی ترین جرایم مخل امنیت سیاسی و اجتماعی به شمار می¬رود که از مصادیق ظلم و افساد در زمین است و قرآن کریم به شدت به مقابله با این جرم اصرار ورزیده و می‌فرماید:

«          •                           »  سزای کسانی که با خدا و پیامبر او می¬جنگند و در زمین به فساد می‌پردازند جز این نیست که کشته شوند یا بر دار آویخته گردند یا دست و پای شان در خلاف جهت یک دیگر بریده شود یا از آن سرزمین تبعید گردند، این رسوایی آنان در دنیاست و در آخرت عذابی بزرگ خواهند داشت» سید عبدالکریم موسوی اردبیلی در تفسیر این آیه می‌گوید: اخلال در امنیت عمومی تنها از طریق بر کشیدن سلاح نیست بلکه فتنه انگیزی و ایجاد تفرقه، پراگندگی و دشمنی در بین مردم نیز مصداق آن است. بنابراین هرچه موجب از بین رفتن نظم اجتماع و امنیت مردم شود مشمول حکم آیه شریفه است پس باید آشکارا گفت که اخلال در نظم و امنیت جامعه مصداق محاربه است چه این عمل به قصد براندازی نظام سیاسی صورت گرفته باشد و چه به قصد دیگری.» 

امام خمینی(ره) همینطور در راستای تأمین امنیت جامعه است که اجرای حدود و مجازات ها را رحمت کامله برای انسانها می‌داند و می‌فرماید: «در اجرای قصاص و حدود و تعزیرات و امثال آن که به نظر می‌رسد باملاحظۀ نظام مدینۀ فاضله تأسیس و تقنین شده است، هردو سعادت منظور است؛ زیرا که این امور در اکثر برای تربیت جانی و رساندن او به سعادت دخالت کامل دارد، حتی کسانی که نور ایمان و سعادت ندارند و [رسول اکرم (ص)] آنها را  با جهاد و امثال آن به قتل می¬رساندند مثل یهود بنی قریضه   برای خود آنها نیز این قتل صلاح و اصلاح بود و می‌توان گفت از رحمت کاملۀ نبی ختمی مرتبت، قتل آنها است زیرا که بابودن آنها در این عالم در هر روزی برای خود عذابهای گوناگون تهیه می‌کردند، که تمام حیات اینجا به یک روز عذاب و سختی های آنجا مقابله نکند و این مطلب برای کسانی که میزان عذاب و عقاب آخرت و اسباب و مسبّبات آنجا را مي‌دانند پر واضح است پس شمشیری که بر گردن یهود بنی قریضه و امثال آنها زده می‌شد به افق رحمت نزدیکتر بوده و هست تا به افق غضب و سخط.»  

 

ب) عدالت در انتخاب قاضی

از جمله شرایطی که در ایجاد نظم و امنیت جامعه نقش دارد عدالت در انتخاب قاضی است   که قاضی باید عادل بوده و برای قضاوت صلاحیت و اهلیت داشته باشد. لذا اسلام بر اهمیت منصب قضا و بزرگی مسئولیت و مقام قاضی تاکید می¬کند بر همین مبنا است که حضرت علی (ع) دربارۀ کسی که متصدی مقام قضا باشد ولی نسبت به آن اهلیت نداشته باشد می‌فرماید: «... دیگری کسی است که در گرداب جهل و نادانی گرفتار شده و پای فرارش در اعماق منجلاب و فتنه و فساد مانده و چشم جانش از نگریستن به فروغ رستگاری، کور و عاجز است نادانان او را دانا می¬انگارند در حالیکه او بر آنچه حکم می‌کند و می¬اندیشد کاملا نادان است. هر بامداد که سر از خواب باز می‌گیرد، دل هوای افزونی گناهان است، که به مراتب اندکش بهتر است و کثرتش بدتر. جام جانش از گندابهای جهل و بی¬خبری لبالب است و با این حال بر کرسی قضاوت میان مردم تکیه زده و مدعی چیزی است که بر غیر او هم عیان و آشکار نیست. آن زمان که در کار ناشناخته¬ای گرفتار شود تلاش نماید، تا مسئله¬ای را حل کند به دست آویزهای سست و بیهوده¬ای چنگ می¬زند که از اندیشه کودکانه و خامش تراوش می‌یابد و بلاهش تا به آن پایه است که بر پاسخ خود اعتقاد و ایمانی وافر دارد، او در تارهای عنکبوتی و گمراهی خود تلاش سخت و احمقانه دارد نه به درستی آن اطمینان دارد و نه اعتقادی به نادرستی آن»  

ج) عدالت قاضی  در جلسه دادگاه

 در سیستم قضایی اسلام قاضی علاوه بر آنکه شخصا باید عادل باشد و در صدور حکم عدالت را رعایت کند ضروری است که در جلسه دادگاه نیز، باید به گونه‌ای عمل کند که عدالت، تبلور و تجسم و عینیت یابد، به طوری که هر کس در جلسه دادگاه حاضر است و یا فیلم آن جلسه را مشاهده می¬کند عدالت ورزی قاضی را حس کند، و این معنا را در جا دادن به طرفین دعوا، در نگاه کردن، اشاره کردن و سخن گفتن با آنها می¬توان احساس کرد. قاضی باید طرفین دعوا را در جلسه دادگاه در مکانی جا دهد که از نظر جایگاه و نزدیک بودن یا دور بودن از قاضی هیچ یک احساس برتری نکند و مشخص باشد که در این رابطه اعمال نظر نشده است. قاضی باید به یک اندازه به صورت طرفین دعوا نگاه کند و در کیفیت قیافه گرفتن و اشاراتی که با چشم و ابرو و دست می¬نماید عدالت را رعایت کند و به گونه‌ای عمل نکند که احساس شود قاضی به یکی از طرفین دعوا نظر خاصی دارد، حضرت امام خمینی(ره) در این مورد می‌فرمایند: «از آداب قضای اسلامی یکی این است که [قاضی] وقتی نگاه هم می‌خواهد بکند به طرفین، یکی را بیشتر نگاه نکند از دیگری، علی السّوا باشد. در نشستن جوری نباشد که یکی بالاتر یکی پایین تر بنشیند.»  

یا در جای دیگر می¬فرماید: «قاضی باید در جلسه دادگاه با طرفین دعوا در حرف زدن هم عدالت را رعایت کند. اگر با یکی بلند و یا درشت صحبت می¬کند با دیگری هم همانگونه سخن بگوید، و اگر با یکی آهسته و آرام حرف می‌زند با دیگری هم همان گونه صحبت کند.»   

در خصوص این مورد (اجرای عدالت در جلسه دادگاه) احادیث زیاد وجود دارد از جمله: 

1- پیامبر گرامی اسلام (ص) فرموده است: «من اٌبتٌلِیَ باالقضاء بین المسلمین فَلیعدِل بینهم فی لٌحظه و اشارته و مقعده و مجلسه»   کسی که به قضاء میان مسلمان ها مبتلا شود باید عدالت را درنگاه، اشاره و جایگاه خود در جلسه دادگاه رعایت کند.» 

2- شخصی به نام (سلمه بن کهیل) می‌گوید: از امام علی(ع) شنیدم که به شریح قاضی می-فرمود: «... در رو کردن به مسلمانها و سخن گفتن و انتخاب جا برای نشستن در جلسه دادگاه عدالت را رعایت کن و در این مورد چنان عمل کن که اقربا و نزدیکانت در ظلم تو طمع نبندند و دشمنانت از عدالت تو نا امید نگردند.» 

3- در حدیثی از رسول اکرم(ص) آمده است که « من اٌبتٌلِیَ باالقضاء بین المسلمین فلا یرفع صوته علی احدا الخصمین ما لم یرفع علی الآخر »   کسی که به قضاء میان مسلمان ها مبتلا شد، نباید صدای خود را بر یکی از دو طرف دعوا بلند کند مادامی که با دیگری بلند سخن نگفته است.» 

 

د )  عدالت قاضی نسبت به اصحاب دعوا 

در نظام قضایی اسلام قاضی حق راهنمایی به هیچ کدام از طرفین دعوا را ندارد. قاضی نباید یکی از دادخواهان را علیه دیگری راهنمایی کند. از دیدگاه اسلام قاضی حق ندارد یکی از دادخواهان را راهنمایی کند تا به گونه‌ای در دادگاه سخن بگوید و از خود دفاع کند که طبق موازین قضایی دادگاه به سود او رأی دهد. یعنی در حکومت اسلامی و در سیستم قضای اسلام قاضی نمی‌تواند نقش وکلای مدافع را در سیستم قضایی امروز جهان بازی کند، در سیستم قضایی امروز جهان وکلای مدافع هدفی جز اثبات مدّعی موکل خود ندارند، برای آنها فرقی ندارد که واقعا حق با کدام طرف دعوی است، وکیل اجیر موکِّل است، تا کاری کند که مدعی او را در دادگاه به کرسی نشاند، و لذا تلاش می¬کند تا او را به راهی راهنمایی کند که از نظر موازین قضا دادگاه به نفع او رأی دهد. 

وکالت به این شکل در سیستم قضایی اسلامی ممنوع است، چه رسد به اینکه قاضی دادگاه به صورت غیر رسمی متهم را راهنمایی کند و یا اینکه دیگری به عنوان وکیل رسمی از موکل خود دفاع نماید. البته اگر قاضی تشخیص داد که واقعا حق با کیست ولی او به علت عدم آشنایی با موازین قضایی نمی‌تواند از خود دفاع کند، در این صورت قاضی می‌تواند، رسما او را راهنمایی کند همان طور که وکیل متهم می‌تواند از او دفاع نماید.  بنابراین اسلام وکیل مدافع را به شکل که در سیستم قضایی امروز جهان مطرح است به رسمیت نمی¬شناسد و تنها به کسی اجازه دفاع از داد خواه را می‌دهد که تشخیص داده است حق با کیست و در این مورد تفاوتی میان قاضی دادگاه، دادستان و یا وکیل مدافع نیست.

هـ) قاضی نباید بلندتر از داد خواه سخن بگوید.

در نظام قضایی اسلام، باید قاضی در سخن گفتن ادب را رعایت کند و با آرامش و متانت با متهم مکالمه نماید، و سعی کند که مانند او و یا آرام تر از او سخن بگوید و هیچ گاه به خود اجازه ندهد که بر سر داد خواه فریاد بکشد و یا با صدای بلند با او حرف بزند. 

نقل شده است که امام علی (ع) شخصی را به نام ابو لاسود دٌئِلی به قضا منصوب کرد و پس از مدتی او را عزل نمود. ابو الاسود که کاملاً خود را بی تقصیر می¬دانست از این رفتار دلگیر شد خدمت حضرت رسید و از امام علت عزل خود را جویا شد و گفت:« لِمَ عَزلتَنی و ما خنت و لا جنیتٌ» دلیل عزل من چیست؟ در صورتی که نه خیانت کردم و نه جنایت. امام علی (ع) فرمود: انّی رَیتٌ کلامک یعلو کلام خصمک.»  حضرت فرمود: درست است که خیانت و جنایتی مرتکب نشده¬ای ولی دیدم که تو در موقع سخن گفتن با داد خواه بلندتر از او سخن می¬گویی شایسته نیست که قاضی چنین باشد.» 

 

و) عدالت قاضی نسبت به اصحاب دعوا در کلام امام خمینی(ره)

حضرت امام خمینی(ره) با توجه به همین روایات و تأسی به حضرت علی (ع) است که در تحریر الوسیله وظایف قاضی را چنین بیان می‌کند و می‌فرماید: 

«القول فی وظایف القاضی  و هی امور: الاول یجب التسویه بین الخصوم- و این تفاوتا فی الشرف والصفه- فی السلام  والرّد  والإجلاس والنظر  والکلام  والإنصات  و طلاقه الوجه  و سایر الآداب و انواع الإکرام  والعدل فی¬الحکم وامّا التسویه فی المیل باالقلب فلا یجب هذا  إذا کانا مسلمین...»  

وظایف قاضی چند امر است.  [ که در حکومت اسلامی قاضی موظف است آن امور را رعایت کند که رعایت کردن آن ایجاد نظم و امنیت قضایی را در جامعه به دنبال دارد.] 

اول: واجب است بین طرفین دعوا تساوی بر قرار بکند اگر چه در شرف و پایین بودن شأن موقعیت های اجتماعی متفاوت باشند، تساوی در سلام و جواب آن و نشاندن آنها و نگاه کردن به آنها و سخن گفتن و سکوت، گشاده رویی و سایر آداب و انواع اکرام و همین طور رعایت عدالت در حکم، امّا تسویه در میل قلبی واجب نیست. بعد امام توضیح می‌دهند که رعایت تساوی میان داد خواهان در صورتی واجب است که هر دو مسلمان باشد و اما اگر یکی از آنها غیر مسلمان باشد تساوی لازم نیست احترام مسلمان بیش از خصمش جایز است. اما عدل در حکم در هر صورت واجب است. 

دوم: برای قاضی جایز نیست که برای یکی از طرف مخاصمه چیزی را تلقین کند که به وسیله آن بر خصمش کمک بگیرد، مثل اینکه او به طور احتمال ادعا نماید، پس قاضی به او تلقین کند که به طور جزم ادعا کند، تا دعوایش مسموع باشد یا اینکه او ادعا کند که امانت یا دین را ادا نموده است پس قاضی به او تلقین کند که آن را انکار نماید و همچنین جایز نیست که کیفیت احتجاج و راه غلبه بر طرف را به او بیاموزد. این در صورتی است که نداند حق با او است و گرنه جایز است کما اینکه برایش جایز است که به علمش حکم نماید و اما غیر قاضی در صورتی که ادعای او را صحیح بداند این کار برایش جایز است، و اگر می‌داند که ادعایش صحیح نیست برایش جایز نمی‌باشد، و در صورت جهل به آن احوط ترک آن است.

سوم: اگر متخاصمین به ترتیب وارد شوند حاکم باید در شنیدن دعوا ابتدا به اولی و سپس به بعدی آن- الاول فاالاول_ گوش نماید، مگر اینکه قبلی راضی به تأخیرش باشد و بین شریف و وَضِیع و مرد و زن فرقی نیست. و اگر با هم وارد شوند یا کیفیت ورود آنها را نداند و راهی برای اثبات آن نباشد در صورت اختلاف آنها بین آنها قرعه بیندازد. 

چهارم: اگر مدعی علیه، با ادّعای، دعوای مدعی را قطع نماید، قاضی نباید آن را گوش نماید تا اینکه از دعوای طرفش جواب دهد و حکم آن تمام شود، پس او ادعایش را از نو بیان می¬کند مگر آنکه مدعی اول راضی به جلوا انداختن او باشد. 

پنجم: اگر یکی از خصمین سبقت به دعوا نماید او اولی است. و اگر هر دو با هم شروع به دعوی نمودند، از کسی که طرف راست طرفش قرار گرفته است گوش می¬نماید و اگر اتفاقا مسافر و حاضر باشند هر دو مساوی هستند مادامی که یکی از آنها به تأخیر ضرر نبیند، پس جهت دفع ضرر مقدم می‌شود و در آن تردید نیست.» امام خمینی(ره) در سخنرانی هایش هم روی مسئله قضا زیاد تکیه کرده است، از جمله: همان طور که گذشت در جایی به قضات سفارش می‌کند که باید در قضاوت به علی (ع) اقتدا کرد.

 

ز) عدالت معیار قضاوت 

در سیستم حکومتی اسلام معیار قضاوت حق و عدالت است نه سیاست و مصلحت حکومت، و لذا جایی «که اجرایی احکام الهی و پیاده کردن حق و عدالت با سیاست و مصلحت حکومت سازگار نباشد، یعنی حکم الهی و عدالت چیزی را اقتضا کند و سیاست و مصلحت حکومت چیزی را بی¬تردید در نظام حکومتی اسلام [ اسلام ناب محمدی (ص) ] حکم الهی و عدالت قابل اجرا است هر چند اجرای عدالت به قیمت نابودی حکومت تمام شود.»   حضرت امام خمینی(ره) در این مورد می‌فرماید: « به موجب آیۀ شریفۀ-  «•           ••    » ، خدا به شما امر می‌کند که امانت را البته به صاحبانش باز دهد، و چون حاکم بین مردم شوید به عدالت داوری کنید»-  «باید هر امری از امور حکومت بر موازین عدالت یعنی بر مبنای قانون اسلام و حکم شرع باشد. قاضی حکم به باطل نکند یعنی بر مبنای قانون ناروای غیر اسلامی حکم صادر نکند، و نه آیین دادرسی او و نه قانونی که حکم خود را به آن مستند می‌کند هیچ یک غیر اسلامی (باطل) نباشد.»  

سیره معصومین(ع) و روایات وارده از آن بزرگواران که یکی از منابع فقهی احکام برای فقها عِظام است هم در این مورد راهگشا برای ما است. امام علی(ع) وقتی زمام قدرت را بدست گرفت، تأکید و اصرار فوق العاده و بی نظیر او برای اجرای حق و عدل و احکام اسلام، مصالح سیاسی حکومت او را تهدید می‌کرد. عده‌ای سیاست مدار خیر اندیش فکر می‌کردند، که امام مصالح سیاسی حکومت خود را نمی‌داند و یا رعایت نمی‌کند، خدمتش رسیدند و با حسن نیّت از وی خواستند که ولو به طور موقت عدالت را فدای مصلحت و سیاست کند. و حقوق اَشراف و افراد پر نفوذ و سرشناس را از بیت المال بیشتر از دیگران مقرر کند و با امتیازاتی که به این گروه می‌دهد، پایه های حکومت نو پایی خود را تثبیت کند، که پس از تثبیت حکومت و تکیه بر اَریکۀ قدرت همه کار می‌توان کرد.

 امام علی(ع) که خودش از همۀ حیله های سیاسی بیش از هر کس دیگر با اطلاع بود و به گفته خودش، اگر تقوا و آخرت مطرح نبود و معنای سیاست پایمال نمودن حق و عدالت و به حیله و فریب مردم حکومت کردن بود، من سیاست مدارتر از هر کسی دیگر بودم: « لو لا التقی کٌنتٌ اَدهی العرب » ، لذا به این مصلحت اندیشان سیاسی، پاسخ متقن و زیبایی داد که مشخص کننده منطق حکومتی اسلام در باب تعارض سیاست و عدالت است. فرمود: « أتأمرونی اَن اطلٌب النّصر باالجور؟ لا والله لا أفعلٌ ما طّلعتِ شمس و لاح فی السماء النجم...»    آیا به من دستور می‌دهد که عدالت را فدای سیاست کنم، و تثبیت پایه های حکومت و پیروزی را به قیمت ستمگری طلب نمایم. به خدا سوگند که چنین نخواهم نمود. تا وقتی که خورشید طلوع می¬کند و ستاره در آسمان می درخشد...» 

حضرت امام(ره) بر همین مبنا است که می‌فرمایند: «اجرای حدود نباید از آن حدودی که حق تعالی فرموده است پایین تر عمل بشود و نباید زیادتر. حتی آن کسی را که الان محکوم به قتل شده است می‌برندش در جایی که او را بکشند هیچ کس حق ندارد حتی یک کلمه درشت به او بگوید، اجرای حکم خداست. اگر کسی یک سیلی به او زد او حق دارد در همان جا یک سیلی بر گرداند، و باید هم دیگران کمک کند تا او قصاص بکند، اگر یکی درشتی کرد آن کس که درشتی کرده است تعزیر لازم دارد، باید قوۀ قضائیه تعزیر کند او را.»    در واقع این بیان امام خمینی (ره) ناظر به آیات از کلام الله مجید است که فرموده است: 

«          »    کسانی که خلاف آنچه خداوند فرو فرستاده حکم کنند، پس آنان فاسقانند.» 

 «           »    کسانی که خلاف آنچه خداوند فرو فرستاده حکم کنند، پس آنان ستمکارانند.» 

«           »   کسانی که خلاف آنچه خدا نازل کرده حکم کنند، پس آنان کافرانند.» 

بنابراین،  در سیستم قضایی اسلام عدالت بر سیاست حاکم است و همه اعم از زمامداران قدرت و سیاست و رعیت، اغنیا و فقرا حتی خودی و غیر خودی (غیر مسلمان) در مقابل قانون مساوی هستند، چه رسد از مسلمانان با رنگها، نژادها و زبانهای مختلف، در حدیث است که «روزی زنی را نزد پیامبر آوردند که دزدی کرده بود ولی مصالح سیاسی حکومت اقتضا می‌کرد که حد سرقت بر او جاری نشود، زیرا او زنی سر شناس و با نفوذ و از اَشراف و بزرگان عرب بود، پیامبر(ص) بدون توجه به مصالح سیاسی دستور داد دست او را قطع کنند. عده از قریش برای شفاعت و جلوگیری از اجرای حد سرقت در مورد آن زن نزد پیامبر آمدند، و گفتند: یا رسول الله شما ملاحظه مسائل سیاسی را نمی‌کنید و دستور می¬دهید که به خاطر مال اندک و بی ارزش دست زن بزرگ و با شخصیتی مانند فلان زن را قطع کنند؟

 پیامبر(ص) فرمود: آری همانا بنی اسرائیل برای آن هلاک و نابود شدند، که حدود الهی را بر ضعفا و افراد بی¬نام و نشان و ناتوان جاری می‌کردند، ولی در مورد افراد توانا و اشراف و آنها که در جامعه نفوذ داشتند [ و اجرای حدود در مورد آنها از نظر سیاسی مصلحت نبود ] جاری نمی‌شد.  

به تأسی از همین روایت و سیره¬ی رسول اکرم است که امام خمینی(ره) می¬فرمایند: « در اسلام برای مجازات مجرمین فرقی بین گروه ها نیست و همه در مقابل قانون برابر هستند.  یا می‌فرمایند:«در قضا به یک فرد احترام نکنید، [همانگونه که] علی(ع) وقتی با آن مردی مسیحی مدعی به دادگاه حاضر شد به قاضی که خودش نصب کرده بود گفت: «باید من و او علی السواء باشیم، و بعد هم قاضی که بر ضد حضرت امیر حکم کرد با روی گشاده قبول کرد، این حکومتی است که در مقابل قانون، همگی علی السواء حاضرند، برای آنکه قانون اسلام، قانون الهی است و همه در مقابل خدای تبارک و تعالی حاضرند، چه حاکم و چه محکوم چه پیغمبر و چه امام و چه سایر مردم.»  

آنچه از گفتهای امام خمینی (ره) به دست می¬آید اینستکه در اسلام، سیستم قضایی به هیچ وجه تأثیر پذیر از سیاست نبوده و سیاست حاکم بر قضا نیست بلکه مسأله دقیقاً برعکس است، به این معنا که در سیستم حکومتی اسلام سرنوشت قضایی و دادرسی کشور را جریانهای سیاسی حاکم تعیین نمی‌کنند، بلکه این سیستم قضایی است که سرنوشت جریانهای سیاسی جامعه را تعیین می‌کند. درحالیکه در سیستم حکومتهای غیر الهی سرنوشت قضا بدست سیاست است و به هر شکلی که مصلحت سیاسی حکومت اقتضا کند محکمه‌ها حکم صادر می‌کنند، مجازات مجرم با تبرئه بی¬گناه وابسته به مصالح سیاسی است، انتخاب نوع کیفر و شدت و ضعف آن نیز با سیاست است. در هیچ حکومتی به جز حکومت اسلامی قاضی جرأت ندارد برخلاف آنچه سیاست حکومت اقتضا می¬کند رأی بدهد، و اگر رأی هم بدهد قابل اجرا نیست، لذا استقلال قوّۀ قضاییه در حکومتهای موجود نه تنها فاقد محتوا است بلکه محتوی آن ضد مدلول آن است لذا امام خمینی (ره) دادگستری‌های قبل از انقلاب (زمان طاغوت) را سوغات غرب می‌داند و می‌فرماید: «آن دادگستری ما به این ترتیبی که بود در زمان طاغوت این یک سوغاتی بود که از غرب آمده بود، باید آن تغییر بکند و یک وضع دیگری پیدا بکند.»  

در کل قضا و رسیدگی به دادخواهی انسانها در تمام جوامع بشری نقش بزرگ و موقعیت حساس دارد، زیرا سعادت و سلامت جامعه، و برقراری امنیت و عدالت و حفظ حقوق و آزادی و احترام مردم، به قوۀ قضاییه و کیفیت اجرای آن بسته است و به وسیله قضا و رسیدگی به دعاوی مردم توازن اجتماعی در جامعه برقرار می‌شود، قضا و داوری رابطۀ مستقیم با عدالت دارد اگر در یک جامعه رسیدگی به شکایات به صورت کامل انجام گیرد عدالت بر آن جامعه حکمفرما می¬گردد و مردم از لحاظ جان، مال و آبرو امنیت پیدا می¬کنند و کار دولت و مردم بهبود می‌یابد. بر عکس اگر در جامعه‌ای قضا و رسیدگی به دعاوی مردم مورد توجّه قرار نگیرد عدالت از آن رخت برمی‌بنددد و هرج و مرج و فساد آن جامعه را فرا می‌گیرد، و در نتیجه موقعیت دولت از بین می‌رود، آری «قضا» در کم کردن فاصله‌ها و تبدیل اختلاف به اتفاق و نزاع به توافق، که هر اجتماعی نیاز به آن دارد، نقش مهمی‌دارد و به یقین باعث سعادت و آرامش و امنیت در جامعه می‌گردد.

 

نتیجه:

با توجه به آنچه بیان شد می¬توان گفت، از جمله عواملی که امنیت جامعه را در ابعاد گوناگون آن به خصوص امنیت قضایی تأمین می¬کند. تأکید بر عدالت قضایی به عنوان رمز بقا، استحکام و ترقی نظام سیاسی وضامن ثبات و امنیت جامعه و عدم عقب نشینی از عدالت به نفع مصلحت حکومت و نفی باور امنیت در سایۀ شمشیر و جایگزینی اعتقاد به امنیت در سایۀ عدالت به جای آن و عینی کردن عدالت به معنای قرار دادن هرچیز در جای بایستۀ خویش و حق را به حق دار رساندن و اعمال عدالت در کلیۀ کار ویژه های حکومت به ویژه در بعد قضایی آن همانند، اجرای عادلانۀ قوانین و حدود الهی، عدالت در انتخاب قاضی، عدالت قاضی در انتخاب محل دادگاه، عدالت قاضی در جلسۀ دادگاه، عدالت قاضی نسبت به اصحاب دعوی و در کل معیار قرار دادن عدالت در قضاوت به دور از مصلحت سنجی و مصلحت اندیشی می¬باشد.

 

 

 

کتابنامه

 

1.قرآن کریم

2.نهج البلاغه 

3.اعظمی، علی اصغر  فارسانی، بیژن سلیمانی، قضا و قضاوت از دید گاه امام خمینی (ره)، مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره)، چاپ دوم، 1383 

4.حرّ عاملی محمد بن حسن، وسائل الشیعه، چاپ اول، قم، موسسۀ آل البیت (ع) لاحیاء التراث 1411 هجری- قمری

5.خمینی روح الله، صحیفه امام، تهران، موسسه نشر آثار امام خمینی 1378 و نرم افزار صحیفۀ امام

6......................، تحریرالوسیله، ترجمۀ علی اسلامی، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعۀ مدرّسین حوزۀ علمیۀ، بی¬تا

7.ری شهری، محمد، میزان الحکمه، چاپ اول، قم: دارالحدیث 1416 هجری- قمری، و نرم افزار الشامله

8...............................، مقدمۀ بر سیستم قضاء اسلامی، ناشیر: انتشارات محبّت، قم، چاپ اول 1377

9.سبحانی، جعفر، مبانی حکومت اسلامی، ترجمه و نگارش داود الهامی، موسسۀ علمی و فرهنگی سیدالشهدا(ع)پایز1370

10.هندی، علاء الدین علی بن حسام الدین، کنز العمال، مؤسسه الرساله، بیروت 1413هـ. 

11.مجلسی، محمد باقر، بحارالانوار، چاپ سوم، 1404 هجری- قمری

12.مفید، محمد بن محمد بن نعمان، الامالی، قم: منشورات جامعه مدرّسین حوزۀ علمیه 1403 هجری- قمری

13.موسوي اردبلی، سید عبدالکریم، فقه الحدود و التعزیرات، قم: مکتبه امیرالمؤمنین(ع) الطبعه الاولی 1413ه،

14.نوری، میرزاحسین، مستدرک الوسائل، چاپ اول، قم: موسسۀ ال البیت(ع)لاحیاء التراث، 1408 هجری- قمری

 

 

نظر خود را اضافه کنید.

Post comment as a guest

0

کاربرانی که در این گفتگو شرکت کرده اند

بارگذاری نظرات قدیمی تر

حدیث اخلاقی

امام حسن (سلام الله علیه) : مَن عَرَفَ اللَّهَ أحَبَّهُ. هر كس خدا را بشناسد، دوستش بدارد. دوستی در قرآن وحدیث: ص414 – ح 963

لینکستان

همراه با قرآن و عترت

  • در سایۀ قرآن و عترت
  • بانگ ادعیه و اذکار ماهها سال به تفصیل ساعات مختلف در طول روز، هفته، ماه، سال
  • ویژه نامه اعمال شب و روز عید قربان
  • اطلاعات جامع و کامل در مورد عید غدیر خم - کلیک کنید
  • اطلاعات راجع به محرم و عاشورا -کلیک کنید
  • عاشورا و مهدویت
  • انواع تصاویر - بیا و بیبین
  • تصاویر زیبا و جذاب
  • عکسهای زیبا و دیدنی
  • اربعین حسینی و دهه آخرصفر
  • تصاویر دیدنی - عید سعید فطر
  • SMS به مناسبت شهادت حضرت فاطمه زهرا (س) ـ
  • اس ام اس های مذهبی ویژه ایام فاطمیه2
  • 13 رجب سالروز مولود کعبه
  • مولو کعبه شهید محراب
  • ماه مبارک رمضان ماه مهمانی خدا
  • روزه در اسلام
  • ماه رمضان ماه بخشش ماه وصال ماه رحمت
  • روز قدس در کلام امام خمینی (ره)
  • مناسبت های ماه ربیع الاول
  • تفصیل مناسبت هایی ماه ربیع الاول
  • ولایت فقیه
  • اعمال ماه های قمری
  • مشرق نیوز+خبرهای تازه
  • آمار بازدیدکنندگان

    امروز96
    دیروز0
    این هفته96
    این ماه11932
    کل بازدیدها420371

    آی پی شما: 54.234.13.175
    Powered by CoalaWeb

    تمامی حقوق برای مجمع علمی فرهنگی اجتماعی ارشاد محفوظ است.